MAHALLİ İDARELERİN HESAP AÇTIRABİLECEKLERİ BANKALAR İLE BANKADAKİ NAKİTLERİYLE İLGİLİ YAPABİLECEKLERİ TASARRUFLAR
H.Bayram ÇOLAK
Muhasebat Genel Müdürlüğü
Daire Başkanı
I-GİRİŞ
Bilindiği üzere kamu kurum ve kuruluşlarının nakitlerini diğer bir ifadeyle hesaplarını değerlendirebilecekleri bankalar ile banka hesaplarındaki tutarların değerlendirmelerindeki esas ve usullere ait olmak üzere, 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile düzenleme yapılmıştır.
5234 sayılı Yasa ile, aralarında il özel idareleri ve belediyelerin de bulunduğu kamu kurum ve kuruluşlarının kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan bütün kaynaklarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya muhabiri olan Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası nezdinde kendi adlarına açtıracakları Türk Lirası cinsinden hesaplarda toplamaları esası getirilmiş, haznedarlıkla ilgili esas ve usulleri belirlemeye, kaynaklar, kurumlar ve bankalar itibarıyla istisnalar getirmeye, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan ve Maliye Bakanının müşterek teklifi üzerine Başbakan yetkili kılınmıştır. Anılan yetki, Kanunun yayımından sonra Başbakanlık Makamı tarafından kullanılmış ve kamu haznedarlığı ile ilgili esas ve usuller belirlenmiştir.
Bu makalede, kamu haznedarlığı ile ilgili olarak yapılan düzenlemelerden yerel yönetimleri ilgilendiren hususlar ana hatları itibariyle belirtilecektir.
II-GETİRİLEN GENEL ESASLAR
Kamu haznedarlığı ile ilgili olarak gerekli yasal düzenleme, 21 Eylül 2004 tarih ve 25590 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapılmıştır. Anılan Kanunun 31’inci maddesinde “Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler(1), döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar, özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bu maddede sayılanların bağlı ortaklıkları, müessese ve işletmeleri ile birlikleri (kamu bankaları, mazbut vakıflar, özel kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları ile kefalet ve yardımlaşma sandıkları hariç) kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan bütün kaynaklarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya muhabiri olan Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası nezdinde kendi adlarına açtıracakları Türk Lirası cinsinden hesaplarda toplarlar.
Bu kurumlar tahakkuk etmiş tüm ödemelerini bu hesaplardan yaparlar.
Kamu kaynaklarının bu madde hükmüne aykırı şekilde değerlendirilmesinden elde edilen nemalar genel bütçeye gelir kaydedilir.
İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının yetkilileri ile saymanlar, yukarıda bahsi geçen hükümlerin yerine getirilmesinden şahsen ve müteselsilen sorumludurlar.
Haznedarlıkla ilgili yukarıdaki fıkraların uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemeye, kaynaklar, kurumlar ve bankalar itibarıyla istisnalar getirmeye, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan ve Maliye Bakanının müşterek teklifi üzerine Başbakan yetkilidir.
Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.”
Hükümleri yer almaktadır.
III-KAMU HAZNEDARLIĞININ MAHALLİ İDARELERİ İLGİLENDİREN HÜKÜMLERİ
Anılan Kanunun 5’inci fıkrasının Başbakanlık Makamına verdiği yetkiye istinaden Haznedarlığa ilişkin esas ve usuller ile kaynaklar, kurumlar ve bankalar itibarıyla istisnalar belirlenmiş, söz konusu hususlar Maliye Bakanı ile Hazineden sorumlu Devlet Bakanı tarafından 2004/1 sayılı Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği ile kamuoyuna duyurulmuştur.
Anılan Genel Tebliğ hükümleri çerçevesinde mahalli idareler ile ilgili olarak kamu haznedarlığı konusunda getirilen düzenlemeler ile anılan idarelerin dikkat etmeleri gereken hususlar belirtilmiştir. Yapılan düzenleme ile
1-Mahalli İdarelerin Hesap Açtırılabilecek Kamu Bankaları Sayısında Artış Olmuştur:
Düzenlemeden önce mahalli idarelerin de aralarında bulunduğu kamu kurum ve kuruluşlarının sadece Merkez Bankası ile Ziraat Bankasında hesap açtırmaları mümkün iken, son düzenleme ile, genel bütçeli daire ve idarelere hizmet veren saymanlıklar hariç, il özel idareleri ve belediyelerin de bulundukları kamu kurum ve kuruluşlarının nakitlerini T.C. Merkez Bankası, T.C. Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası veya Türkiye Vakıflar Bankası’nda açtıracakları hesaplarda toplamaları mümkün hale getirilmiştir. Dolayısıyla mahalli idareler kendilerine ait nakitleri belirtilen dört kamu bankasında açtıracakları hesaplarda toplayabileceklerdir.
2- Belirtilen Kamu Bankalarında Vadeli Hesap Açtırmaları İmkanı Getirilmiştir:
Getirilen bir diğer yenilik ise, anılan kuruluşların paralarını yukarıda belirtilen kamu bankalarında vadeli olarak değerlendirebilmeleri yolunun açılmış olmasıdır. Belirtilen bankalarda açılacak vadeli hesapların vadeleri, faiz oranları ve türleri söz konusu kurum ve kuruluşlar ile bankalar arasında, mevcut bankacılık sistemi çerçevesinde belirlenecektir. Ancak, söz konusu paraların vadeli hesaplarda tutulması halinde ödemelerin aksatılmaması gerekmektedir. Belirtilen nedenle ödemelerin aksatılması durumunda mahalli idarelerin yetkilileri sorumlu olacaktır.
3- Devlet İç Borçlanma Senedi Almaları İmkanı Getirilmiştir:
İlk defa olarak mahalli idarelerin de aralarında bulunduğu kapsam içindeki kamu kurum ve kuruluşlarının kullanmadıkları paraları kamu kağıtları alarak değerlendirebilmelerine imkan tanınmaktadır. Yapılan düzenlemeye göre, mahalli idareler ödemelerini aksatmamak kaydıyla atıl bulunan paralarını Hazine Müsteşarlığı tarafından ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senedi alarak değerlendirebilecektir. Aksine bir düzenlenme bulunmadığı sürece ve ihale öncesinde bildirilmesi kaydıyla Hazine Müsteşarlığınca uygun görülen miktarlarda ve ihale sistemine göre ihalede oluşan veya ortalama fiyattan ihaleye katılabilecekler (rekabetçi olmayan teklif verebilecekler), Hazinece uygun görülmesi halinde doğrudan satış yöntemi ile Devlet İç Borçlanma Senedi satın alabileceklerdir.
Ancak, tıpkı paraların vadeli hesaplarda tutulmasında olduğu gibi, söz konusu paraların Devlet İç Borçlanma Senedi satın alınmasından dolayı ödemelerin aksatılması durumunda mahalli idarelerin yetkilileri sorumlu olacaklardır.
4- Döviz Tevdiat Hesabı Açtırabilmelerine İmkân Tanınmaktadır:
Yapılan düzenleme ile mahalli idareler, döviz ödemesi ve yükümlülüğünün bulunması halinde, bu işlemlerle sınırlı olmak kaydıyla döviz tevdiat hesabı açtırabilecektir. Bir mahalli idarenin döviz ödeme yükümlülüğünün bulunmaması halinde ise hiçbir şekilde döviz tevdiat hesabı açtırması mümkün değildir.
5- Belirtilen Bankalar Dışında Kalan Bankalardan Bankacılık Hizmeti Alabilmeleri Mümkün Hale Gelmektedir:
Mahalli idareler haznedarlık kapsamındaki diğer kamu kurum ve kuruluşları gibi, kanunlarının verdiği izne dayanılarak veya uygulamadan doğan zorunluluklar nedeniyle belirtilen dört kamu bankası dışında kalan diğer bankalardan bankacılık hizmeti alabileceklerdir. Ancak bu kurum, kurul ve kuruluş adına diğer bankalar tarafından yapılan tahsilât en geç yedi gün içinde belirtilen kamu bankalarına aktarılacaktır.
SONUÇ
5434 sayılı Kanun ve anılan Kanun hükümleri esas alınarak yürürlüğe giren genel tebliğ hükümleriyle, kamu haznedarlığı konusunda yapılan düzenleme ile aralarında mahalli idarelerin de bulunduğu kamu idareleri için bankadaki nakitlerin değerlendirilmesinde birtakım kolaylıklar ve yeni açılımlar getirilmiştir. Anılan düzenlemeler ile mahalli idarelerin dört kamu bankasında sürekli olarak hesap açtırabilmeleri mümkün kılınmış, ödemelerin aksatılmaması kaydıyla atıl paraların vadeli hesaplarda veya devlet iç borçlanma senetlerinde değerlendirilmesine imkan tanınmış, döviz ödeme yükümlülüğünün bulunması halinde döviz tevdiat hesabı açtırabilmelerine izin verilmiş, zorunluluk bulunması halinde dört kamu bankası dışında kalan bankalardan hizmet alınması da mümkün hale getirilmiştir.
______________________________________________________________________________________
(1) 5018 sayılı Kanunun kabulü ve yürürlüğe girmesiyle birlikte katma bütçeli idareler kaldırılarak anılan idareler, mali ve idari yapıları dikkate alınarak ya genel bütçeli idare ya da özel bütçeli idare sayılmışlardır.
|
